Masamda bir dönem tam yedi tane fişli cihaz vardı: iki monitör, bir masaüstü, harici disk yuvası, USB dock, hoparlör seti ve bir de RGB şeritler için ayrı adaptör. Hepsi tek bir çoklu prizden, o çoklu priz de duvardaki tek çıkıştan besleniyordu. Aylarca sorun yaşamadım, sonra bir gün harici disk yuvası kendi kendine yeniden başlamaya, klavyenin aydınlatması ise hoparlörden ses geldiğinde titremeye başladı. O günden sonra kablolu cihaz güç sorunu denen şeyin ne kadar sinsi olabileceğini öğrendim.
Aynı çıkışa bağlı cihazlar üç şeyi paylaşır: akım kapasitesini, toprak hattını ve şebekedeki gürültüyü. Üçü de ayrı ayrı baş ağrıtır.
Duvardaki bir çıkış sınırlı akım verir. Cihazların toplam çekişi bu sınıra yaklaşırsa gerilim biraz düşer. Masaüstü bilgisayar bunu tolere eder ama ucuz adaptörlü küçük cihazlar tolere etmez. Benim harici disk yuvasının rastgele yeniden başlamasının sebebi tam olarak buydu: lazer yazıcı ısınma anında akım çekince, yuvanın 12V adaptörü bir an için beslemesini düşürüyordu.
İki cihaz hem sinyal kablosuyla (USB, HDMI, 3.5 mm jack) hem de toprak hattıyla birbirine bağlanınca kapalı bir halka oluşur. Bu halkadan geçen küçük akım, hoparlörde uğuldama, mikrofonda hışırtı, bazen de monitörde ince yatay bantlar olarak görünür. Klasik belirti şudur: hoparlör kablosunu çıkarınca uğultu kesilir.
Ucuz USB şarj adaptörleri ve LED sürücüleri şebekeye yüksek frekanslı gürültü basar. Aynı hattaki hassas cihazlar bunu sinyal olarak algılayabilir. Kablosuz klavyemin alıcısı, yanına taktığım bir ucuz şarj bloğu yüzünden tuş kaçırmaya başlamıştı; gecikme ve tuş kaybı sorunlarını çözmeye çalışırken uzun süre yazılım tarafında aradım, oysa sebep prizdeydi.
En ciddi olanı bu. Çoklu prizin üstüne ikinci bir çoklu priz takmak (daisy chain) klasik hatadır. Isınan bir çoklu priz, kokusundan anlaşılır — o kokuyu aldıysanız hemen çekin.
| Belirti | Muhtemel sebep | İlk deneme |
|---|---|---|
| Hoparlörde sürekli uğultu | Toprak döngüsü | Hoparlörü bilgisayarla aynı çoklu prize al |
| Harici disk kendini resetliyor | Akım yetmezliği / zayıf adaptör | Yuvayı ayrı bir çıkışa taşı |
| Monitörde yatay bantlar | Şebeke gürültüsü | Adaptörlü cihazları uzaklaştır |
| Dock'a bağlı cihazlar sırayla kopuyor | Dock'un güç bütçesi aşılmış | Harici beslemeli dock kullan |
| Klavye aydınlatması titriyor | USB hattında gerilim düşüşü | Klavyeyi anakart portuna doğrudan tak |
| Çoklu priz ısınıyor / koku var | Aşırı yük | Derhal yükü azalt, prizi değiştir |
Denediğim yöntemler ve gerçekçi değerlendirmeleri:
| Yöntem | Ne işe yarar | Zayıf yanı |
|---|---|---|
| Yükü iki ayrı duvar çıkışına bölmek | Akım yetmezliğini bitirir, bedava | Aynı sigortadaysa gürültü sorunu sürer |
| Filtreli (surge + EMI) çoklu priz | Anahtarlama gürültüsünü belirgin azaltır | Ucuz modellerde filtre neredeyse yok |
| Ses için toprak izolatörü | Uğultuyu kökten keser | Sadece ses hattını çözer, çok ucuz modeller tiz kaybı yapar |
| Harici beslemeli USB hub / dock | USB cihazlarına ayrı güç bütçesi sağlar | Masada bir adaptör daha demek |
| UPS (kesintisiz güç kaynağı) | Gerilim dalgalanmasını düzeltir, veri korur | Maliyet ve akü bakımı |
| Cihaz sayısını azaltmak | En kalıcı çözüm | Vazgeçmek zor |